mapa pomniejsz powiększ

mapa pomniejsz powiększ

Lubelskie

Logo MNKD LAVABO

LAVABO

Eksponowany na wystawie stałej Muzeum Sztuki Złotniczej zestaw dwóch naczyń srebrnych, złożony z dzbana, zwanego nalewką i obszernej misy, uznawany jest za jeden z najpiękniejszych zachowanych tego typu obiektów w Polsce. Zwłaszcza dzban, tzw. hełmowy - ze względu na podobieństwo do odwróconego hełmu greckiego -  wyróżnia się niezwykle wysmakowanymi proporcjami, elegancją kształtu i linii konturu.

Tego rodzaju naczynia pojawiły się już w XVII a rozpowszechniły zwłaszcza w początkach XVIII wieku we Francji, a wkrótce i w Niemczech oraz w innych krajach europejskich. Jak wiadomo, w owym czasie najczęściej przy jedzeniu posługiwano się palcami, wspomagając się w razie potrzeby nożem. Tak więc utworzył się obyczaj  na dworach wielmożów, a nawet bogatych mieszczan,  obnoszenia przez służbę wśród biesiadników takiego zestawu naczyń - najczęściej srebrnych - z którego ciepłą wodą (często różaną) polewano im przy stole dłonie. Z czasem, wraz z upowszechnieniem się sztućców, które pozwoliły na spożywanie posiłku bez dotykania potraw dłońmi, tego typu naczynia przestały być niezbędnym elementem towarzyszącym ucztom i biesiadom.

Jednocześnie takie dzbany i misy miały również zastosowanie w kościele. Zgodnie z przepisami liturgicznymi, w czasie odprawiania mszy św. pontyfikalnej przez biskupów, obowiązywał obrzęd obmywania całych dłoni. Zwykły kapłan podczas liturgii umywał jedynie palce wodą z małej ampułki, co miało zarówno znaczenie praktyczne (dawniej, podczas ofiarowania przyjmował on od wiernych dary w postaci produktów żywnościowych), jak i symboliczne (obmycie z win). Biskup zaś obmywał całe dłonie przy użyciu większego srebrnego dzbana i misy.

Ciekawym przykładem połączenia w tego rodzaju naczyniach funkcji świeckich z funkcjami związanymi z obrzędowością religijną jest eksponowany w pałacu Hofburg w Wiedniu, niemal identycznego kształtu co nasz obiekt,  XVIII-wieczny, augsburskiej roboty, złoty zestaw składający się z dzbana z misą, należący do rodziny Habsburgów. Używano go podczas ceremonii mycia rąk na wydawanych ucztach dworskich, ale także posługiwano się nim przy obrzędach chrztu w cesarskiej rodzinie.

Używano go także raz do roku, podczas od wieków panującego na tamtym dworze, a znanego z praktyk kościelnych, zwyczaju obmywania stóp w Wielki Czwartek ubogim poddanym – 12 mężczyznom i 12 kobietom, przez cesarza i cesarzową.
Tradycja łączy zestaw eksponowany w Muzeum Sztuki Złotniczej, z przeznaczeniem sakralnym - stąd jego określenie „lavabo biskupie”. Mimo iż brak jakichkolwiek symboli religijnych na misie i dzbanie należącym do naszych zbiorów nie pozwala na jednoznaczne potwierdzenie słuszności tego przekazu, analogiczne dzbany,  m.in. Johanna Gottfrieda Schlaubitza z kościoła św. Jana w Gdańsku, czy dwa dzbany ufundowane dla katedry we Fromborku, zdają się potwierdzać jego sakralne przeznaczenie.
I mimo iż najpewniej nie będzie nam dane ostateczne rozstrzygniecie tej kwestii, cieszymy się z posiadania w naszych zbiorach lavabo, którego zwłaszcza dzban  jest  szczególnie pięknym okazem barokowej sztuki złotniczej. Jego niezwykła elegancja i wytworność form sprawiły, że znalazł się na pierwszym plakacie oddziału Muzeum Sztuki Złotniczej autorstwa Franciszka Starowieyskiego oraz trafił na logo Muzeum, stając się  niejako jego wizytówką.

NALEWKA - Wrocław, Christian Kretschmer, ok. 1740 r.
Dzban do wody z charakterystycznym, wysokim wolutowym uchem i wydatnym wylewem. Stopa owalna, wysklepiona, o wykroju wklęsło-wypukłym, zdobiona pionowo prowadzonym płaskim puklowaniem. Nodus w formie silnie spłaszczonej kuli. Korpus w części dolnej wybrzuszony, w górnej rozszerzający się kielichowato, z silnie wydłużonym wylewem. Zdobiony analogicznie do stopy pionowymi wklęskami i żebrowaniem,  zaopatrzony w fantazyjne ucho złożone z dwóch wolut, układających się w kształt litery J,  ozdobionych w miejscu złączenia maszkaronem.
Srebro kute, repusowane, odlewane,  wym. 26,0 x 11,7
Znaki: 1) imienny – inicjały „CK” w owalu – Christian  Kretschmer (1734-1758); 2) znak miejski Wrocławia – głowa św. Jana na misie; 3) znak probierza – litera „D” - używany w latach 1737-1745;  4) pruski znak kontrybucyjny  z lat 1809-1812 z orłem

MISA – Wrocław, George Kahlert starszy, ok.1725 r.              
Misa owalna, o wklęsło-wypukłym wykroju, wgłębionym lustrze i szerokim kołnierzu. Krawędź obwiedziona półwałkiem, kołnierz i lustro gładkie, ozdobione pionowo prowadzonym żebrowaniem.
Srebro kute, repusowane,  wym. 48,4 x 38,4
 Znaki: 1)  znak imienny – inicjały „GK” w prostokącie z wyciętymi rogami - George  Kahlert starszy (1702-1736),  2) znak miejski Wrocławia – głowa św. Jana na misie;  3) znak probierza – litera „B” – z lat 1721-1727 ;  4) pruski znak kontrybucyjny z lat 1809-1812 z orłem.

Pierwszy plakat Muzeum Sztuki Złotniczej – Franciszek Starowieyski, 1979 r.

Franciszek Starowieyski (1930-2009) tworząc pierwszy plakat dla Muzeum Sztuki Złotniczej wykorzystał motyw lavabo biskupiego – jednego z najcenniejszych obiektów z naszej kolekcji złotnictwa.
Wybitny malarz, grafik i rysownik, a także zapalony kolekcjoner i znawca sztuki, przez całe lata był blisko związany z naszym Muzeum. W roku 1983 zorganizowana została w Kazimierzu Dolnym wystawa pt. "Dawne złotnictwo w kolekcji Franciszka Starowieyskiego", a w 10 lat później kolejna, pokazująca nowe nabytki w jego zbiorach. Muzeum prezentowało kilka razy również twórczość samego artysty.

A. Zinkiewicz-Ryndziewicz

KARTA PRACY


Powrót
Opinie o stronieDodaj opinię

średnia ocen:

Ta strona nie ma jeszcze komentarzy
Twój podpis:
Treść opinii:
Twoja ocena: 1 2 3 4 5
Newsletter
Wpisz adres e-mail...
Muzealna Cafe
więcej
Logowanie

Biuletyn Informacji Publicznej © Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym - 2013.
Projekt i wykonanie - Freeline.
Ta strona korzysta z plików cookie. Używając tej strony wyrażasz zgodę na używanie plików cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami Twojej przeglądarki. Możesz dowiedzieć się więcej w jakim celu są używane oraz o zmianie ustawień przeglądarki. Kliknij tutaj »
zamknij
DNI I GODZINY OTWARCIA

Informujemy, że od dn. 20 listopada 2017 nieczynne będą dla zwiedzających (do odwołania) ekspozycje Oddziału Przyrodniczego, Domu Kuncewiczów, Kamienicy Celejowskaiej oraz Manufaktura Muzealna i Biblioteka.

 

Więcej

Wesprzyj naswsparcie muzeum

Nr konta: 57 1750 1107 0000 0000 2076 2519